Przedterminowe wybory parlamentarne w Hiszpanii wyznaczone na 29 listopada 2026 roku

W poniedziałek 5 października 2026 roku premier Hiszpanii Pedro Sánchez ogłosił rozwiązanie parlamentu i rozpisanie przedterminowych wyborów powszechnych na 29 listopada 2026 roku F1. Decyzja szefa rządu zapadła po dotkliwej porażce legislacyjnej w Kongresie Deputowanych, gdzie prawicowa opozycja wraz z regionalnymi ugrupowaniami odrzuciła rządowy pakiet dekretów kryzysowych mających regulować rynek mieszkaniowy F2. Kluczowe głosowanie odbyło się w piątek 2 października, kiedy to siedmioro deputowanych konserwatywnej partii katalońskich separatystów Junts, na których poparciu mniejszościowy gabinet opierał się od 2023 roku, zagłosowało przeciwko projektowi F3. Przedterminowe wybory oznaczają skrócenie czteroletniej kadencji parlamentu, która zgodnie z kalendarzem wyborczym powinna była trwać do sierpnia 2027 roku F4. Decyzja ta stanowi kulminację wielomiesięcznej niestabilności politycznej w Madrycie, gdzie koalicja rządowa z powodu braku trwałej większości nie była w stanie uchwalić regularnej ustawy budżetowej od 2023 roku F5.

Eksmisja Maricarmen Abascal i ogólnokrajowe demonstracje

Bezpośrednim zarzewiem kryzysu społecznego, który przeniósł się na ulice hiszpańskich miast, stała się sprawa eksmisji 87-letniej Maricarmen Abascal (właściwie Maríi del Carmen Abascal) w Madrycie F6. Kobieta, która zamieszkiwała swoje mieszkanie przez ponad 70 lat, została we wrześniu przymusowo usunięta z lokalu na noszach w asyście służb, w wyniku czego trafiła do szpitala F7. Nieruchomość, w której mieścił się lokal emerytki, została wykupiona przez międzynarodowy fundusz inwestycyjny, który drastycznie podniósł stawkę czynszu o ponad 200 procent, do kwoty rzędu 1880 dolarów miesięcznie, dążąc do przekształcenia budynku w dochodowe apartamenty przeznaczone na wynajem turystyczny F8. Choć po interwencji społecznej kobiecie pozwolono na powrót do dotychczasowego mieszkania na mocy nowej, ośmioletniej umowy na zbliżonych warunkach finansowych F10, sprawa stała się ogólnokrajowym symbolem narastającego kryzysu mieszkaniowego. W środę 7 października madrycki Związek Lokatorów (Sindicato de Inquilinas de Madrid) poinformował o śmierci 87-letniej kobiety, określając jej losy mianem punktu zwrotnego w historii kraju F9.

Wydarzenia w stolicy wywołały masowe manifestacje w całym kraju. W Madrycie, na placu Puerta del Sol, ruch lokatorski rozbił miasteczko namiotowe liczące ponad 1200 namiotów, tworząc zorganizowaną bazę protestacyjną F11. Uczestnicy obozowiska zadeklarowali kontynuowanie presji na scenę polityczną, podkreślając, że nadchodząca kampania wyborcza będzie zdominowana przez postulaty mieszkaniowe. Fala demonstracji objęła również inne ośrodki; w Barcelonie doszło do gwałtownych starć ulicznych i zamieszek, w trakcie których dziesiątki tysięcy osób domagały się natychmiastowych rozwiązań ustawowych chroniących najemców przed niekontrolowanymi podwyżkami F12.

Zapowiedź strajku generalnego i zapaść na rynku nieruchomości

W odpowiedzi na narastający konflikt społeczny hiszpańskie związki zawodowe podjęły bezprecedensowe kroki. Dwie największe centrale związkowe w kraju – Powszechny Związek Robotników (UGT) oraz Komisje Robotnicze (CCOO) – zapowiedziały zorganizowanie ogólnokrajowego strajku generalnego w sprawach mieszkalnictwa, wyznaczonego na 11 listopada 2026 roku F13. Jest to pierwsze wspólne wystąpienie obu tych centrali związkowych od 14 lat F13. Rzeczniczka madryckiego Związku Lokatorów Valeria Racu podkreśliła, że opłaty mieszkaniowe pochłaniają większość zarobków obywateli, a koszty najmu rosną wielokrotnie szybciej niż płaca minimalna, co niweczy skutki podwyżek wynagrodzeń.

Skalę problemu odzwierciedlają oficjalne dane instytucji finansowych i statystycznych. Według analiz Banku Hiszpanii deficyt mieszkaniowy w kraju wynosi obecnie około 750 tysięcy lokali, a przy utrzymaniu dotychczasowego tempa budownictwa do 2028 roku luka ta powiększy się do ponad miliona mieszkań F14. Z raportów Rady Młodzieży Hiszpanii wynika z kolei, że średni czynsz wynosi 1176 euro miesięcznie, co stanowi równowartość aż 98,7 procent przeciętnego wynagrodzenia młodej osoby F15. W konsekwencji ponad połowa obywateli w wieku od 18 do 34 lat nadal mieszka z rodzicami lub pozostaje od nich całkowicie zależna materialnie F17. W perspektywie ostatniej dekady stawki czynszów wzrosły w Hiszpanii o 80 procent, a łączne koszty mieszkaniowe o 63 procent, podczas gdy ceny nieruchomości rosły trzykrotnie szybciej niż dochody ludności F16.

Pakiet ratunkowy rządu i procedura legislacyjna

Starając się odzyskać inicjatywę polityczną, Pedro Sánchez ogłosił we wtorek 6 października przyjęcie przez rząd pakietu 21 pilnych środków mających na celu powstrzymanie kryzysu mieszkaniowego F18. Wśród zatwierdzonych regulacji znalazły się: zaostrzenie ochrony przed eksmisjami dla osób w trudnej sytuacji życiowej, uregulowanie zasad podnajmu pokojów, wprowadzenie nowego podatku od najmu sezonowego, zakaz spekulacyjnych zakupów nieruchomości oraz ulgi podatkowe dla właścicieli i lokatorów terminowo wnoszących opłaty F18. Premier zapowiedział także powołanie państwowego funduszu o wartości 10 miliardów euro, przeznaczonego na dotacje budowlane oraz pożyczki w wysokości do 50 tysięcy euro na zakup pierwszego mieszkania F18. Sánchez zaznaczył publicznie, że władze nie dopuszczą do kolejnych eksmisji na wzór sprawy Maricarmen Abascal.

Wejście w życie nowych przepisów napotyka jednak na formalne bariery prawne. W związku z rozwiązaniem parlamentu dekrety nie mogą zostać poddane pod głosowanie w pełnym, 350-osobowym Kongresie Deputowanych. Zamiast tego decyzję o ich zatwierdzeniu musi podjąć Stała Deputacja parlamentarna (Diputación Permanente), licząca 69 deputowanych F19. Aby pakiet został ratyfikowany, mniejszościowa koalicja rządowa musi zdobyć w tym przejściowym gremium co najmniej 35 głosów F19, co w obliczu ostrego sporu politycznego z prawicą i partiami regionalnymi stawia los reform pod znakiem zapytania.

Tło polityczne, układ sił i konsekwencje dla Unii Europejskiej

Kryzys mieszkaniowy nałożył się na wcześniejsze trudności hiszpańskiego rządu, które sukcesywnie podważały jego mandat. W ostatnich miesiącach gabinet Pedro Sáncheza znajdował się pod silną presją z powodu kryzysu migracyjnego wokół hiszpańskiej enklawy w Ceucie oraz postępowań dotyczących podejrzeń korupcyjnych w strukturach Hiszpańskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej (PSOE) i w otoczeniu premiera F23. Ekspert Javier Carbonell z European Policy Centre ocenia, że choć mieszkalnictwo stanowiło jedno z największych niepowodzeń rządu, premier podjął próbę przekształcenia tej słabości w główny motyw mobilizacji elektoratu przed zbliżającym się głosowaniem.

Przedwyborcze sondaże wskazują jednak na trudną sytuację lewicy. Badania opinii publicznej prognozują zwycięstwo centroprawicowej Partii Ludowej (PP), która do utworzenia większości rządowej najprawdopodobniej będzie musiała zawiązać koalicję ze skrajnie prawicową partią Vox F20. Analitycy wskazują, że taka zmiana mogłaby przynieść zaostrzenie kursu migracyjnego, wzrost wydatków na zbrojenia oraz zbliżenie Madrytu do konserwatywnego konsensusu w polityce zagranicznej.

Skutki hiszpańskich wyborów mają bezpośredni wpływ na układ sił w Unii Europejskiej. Pedro Sánchez jest obecnie jedynym socjalistycznym premierem stojącym na czele rządu dużego państwa członkowskiego UE, przez co stanowi kluczową centrolewicową przeciwwagę w zdominowanej przez centroprawicę Radzie Europejskiej F22. Ponadto deputowani PSOE tworzą najliczniejszą delegację krajową w ramach grupy Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów (S&D) w Parlamencie Europejskim F21. Porażka lewicy w Madrycie mogłaby zachwiać nieformalnym sojuszem Europejskiej Partii Ludowej, socjalistów i liberałów, na którym opiera się większość przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen F22. Politycy frakcji socjaldemokratycznej, w tym przewodniczący niemieckiej delegacji SPD René Repasi, ostrzegają, że osłabienie reprezentacji lewicy w Radzie Europejskiej może popchnąć eurodeputowanych ku bardziej konfrontacyjnej postawie wobec unijnych instytucji, utrudniając proces legislacyjny w Brukseli.