Kancelaria Prezydenta: 14 osób odesłało odznaczenia państwowe w pierwszym roku prezydentury Karola Nawrockiego

W pierwszym roku sprawowania urzędu przez prezydenta Karola Nawrockiego 14 osób podjęło decyzję o odesłaniu do Kancelarii Prezydenta RP przyznanych im w przeszłości odznaczeń państwowych F1. Oficjalne dane w tej sprawie zostały udostępnione przez urzędników prezydenckich w odpowiedzi na wniosek portalu Gazeta.pl, po czym obiegły ogólnokrajowe media reprezentujące różne profile polityczne F1. Jak wynika z przedstawionych informacji, przypadki zwrotu wyróżnień nie miały jednolitego charakteru, a motywacje osób podejmujących ten krok były zróżnicowane — od formalnych listów protestacyjnych związanych z bieżącymi decyzjami politycznymi głowy państwa, po przesyłki doręczone bez dołączonego uzasadnienia F1F3.

Zestawienie przygotowane przez prezydencką kancelarię wskazuje, że odesłane insygnia obejmowały zróżnicowany katalog polskich wyróżnień państwowych nadawanych na przestrzeni ponad czterech dekad — w latach 1984–2026 F2. Wśród zwróconych honorów znalazły się ordery i odznaczenia o wysokiej randze państwowej, wojskowej oraz cywilnej, w tym m.in. Order Odrodzenia Polski, Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, Krzyż Zasługi, Krzyż Wolności i Solidarności, Medal za Długoletnią Służbę oraz Gwiazda Iraku, przyznawane w zróżnicowanych klasach i stopniach F2F3.

Spór dyplomatyczny wokół Orderu Orła Białego dla Wołodymyra Zełenskiego

Najistotniejszym katalizatorem fali zwrotów odznaczeń stały się wydarzenia z czerwca 2026 roku, gdy prezydent Karol Nawrocki ogłosił decyzję o pozbawieniu prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego Orderu Orła Białego F4. Najwyższe polskie odznaczenie państwowe zostało nadane ukraińskiemu przywódcy w kwietniu 2023 roku przez ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudę w uznaniu zasług w obronie niepodległości kraju i praw człowieka F4. Bezpośrednią przyczyną odebrania orderu przez Karola Nawrockiego była decyzja Zełenskiego o nadaniu jednej z ukraińskich jednostek wojskowych miana „Bohaterów UPA” F4F5. Polska głowa państwa uznała ten krok za gloryfikację formacji odpowiedzialnej za zbrodnie na ludności polskiej, w tym ludobójstwo na Wołyniu, co uznano za działanie uniemożliwiające dalsze honorowanie ukraińskiego przywódcy najwyższym polskim odznaczeniem F5.

W odpowiedzi na decyzję polskich władz prezydent Wołodymyr Zełenski podjął demonstracyjny krok polegający na fizycznym odesłaniu insygniów Orderu Orła Białego do Warszawy za pośrednictwem firmy kurierskiej F6. Działanie to zapoczątkowało skoordynowaną serię gestów solidarnościowych ze strony ukraińskiej elity politycznej i dyplomatycznej, której przedstawiciele postanowili w proteście zrezygnować z posiadanych polskich odznaczeń F6F7. Według analizy opublikowanej przez portal Defence24, spośród wszystkich 14 osób, które w pierwszym roku prezydentury Karola Nawrockiego odesłały wyróżnienia, aż dziewięć stanowiły osoby pochodzące z Ukrainy F10.

Na liście ukraińskich osobistości publicznych, które zrzekły się polskich orderów, znaleźli się urzędnicy najwyższego szczebla administracji państwowej i dyplomacji F7F8. Wśród nich wymieniony został były premier Ukrainy Wołodymyr Hrojsman, który odesłał Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej F8. Na podobny krok zdecydowali się urzędujący ambasador Ukrainy w Polsce Wasyl Bodnar oraz zastępca szefa Kancelarii Prezydenta Ukrainy Ihor Żowkwa (w przekazach medialnych określany także jako Igor Żółkiew), którzy również byli kawalerami Krzyża Kawalerskiego Orderu Zasługi RP F8. Do protestu dołączyli ponadto minister spraw zagranicznych Ukrainy Andrij Sybiha, odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Zasługi RP, jak również Kyryło Budanow, określany w relacjach prasowych jako szef kancelarii Zełenskiego, który posiadał Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RP F9. W dołączonych pismach dyplomaci i politycy wprost wskazywali, że ich decyzja stanowi wyraz bezpośredniego sprzeciwu wobec odebrania orderu przywódcy walczącej Ukrainy F7.

Gesty protestu w kraju i sprawa deklaracji Piotra Foglera

Zwroty odznaczeń nie ograniczały się wyłącznie do ukraińskich oficjeli — na odesłanie wyróżnień zdecydowało się również kilkoro obywateli Rzeczypospolitej F11. Kancelaria Prezydenta RP nie opublikowała imiennej listy tych osób, argumentując, że w większości nie pełnią one funkcji publicznych i przysługuje im prawo do ochrony prywatności F12. Z przekazanych mediom ogólnych informacji wynika, że w gronie tym znalazła się m.in. kobieta odznaczona Brązowym Krzyżem Zasługi, mężczyzna wyróżniony Krzyżem Wolności i Solidarności, a także znany aktor, któremu przed laty przyznano Srebrny Krzyż Zasługi F11. Szczególną uwagę zwraca również przypadek historyka i działacza opozycji demokratycznej z czasów PRL, uhonorowanego wcześniej wysokimi klasami Orderu Odrodzenia Polski — Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą oraz Krzyżem Oficerskim F11.

W polskiej przestrzeni publicznej szerokim echem odbiła się ponadto sprawa byłego posła Unii Demokratycznej i działacza Unii Wolności Piotra Foglera F13. Po ogłoszeniu decyzji dotyczącej Wołodymyra Zełenskiego polityk opublikował w mediach społecznościowych emocjonalny wpis, w którym ogłosił zamiar zrzeczenia się Złotego Krzyża Zasługi, nadanego mu w 2005 roku F13. Fogler określił prezydenta mianem „rezydenta” i stwierdził, że odsyła wyróżnienie w geście sprzeciwu wobec — jak to ujął — „głupiej decyzji o odebraniu orderu Prezydentowi Ukrainy, walczącej Ukrainy” F13.

Sprawa zyskała jednak nieoczekiwany epilog w relacjach medialnych opartych na informacjach Kancelarii Prezydenta RP F14. Jak poinformowali urzędnicy głowy państwa, zapowiadana przesyłka od Piotra Foglera nigdy fizycznie nie dotarła do kancelarii F14. W konsekwencji publiczna deklaracja byłego parlamentarzysty została przez KPRP oraz komentatorów prawicowych uznana za zabieg czysto wizerunkowy i demonstrację symboliczną, która nie pociągnęła za sobą faktycznego zwrotu insygniów F14.

Sprawa medalu NATO podpułkownika Macieja Moryca

Niezależnym wątkiem w bilansie odesłanych wyróżnień była sprawa podpułkownika rezerwy Macieja Moryca, byłego oficera polskiego wywiadu wojskowego i uczestnika misji zagranicznych F15. W lutym 2026 roku, w trakcie wystąpienia w programie telewizyjnym „Sekielski wieczorową porą”, ppłk Moryc publicznie ogłosił zamiar odesłania prezydentowi Karolowi Nawrockiemu medalu pamiątkowego otrzymanego od strony amerykańskiej za udział w misji sojuszniczej NATO w Afganistanie F15. Oficer uzasadniał swoje wystąpienie rozczarowaniem postawą polskiego prezydenta, któremu zarzucił brak stanowczej i godnej reakcji na publiczne wypowiedzi prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa, umniejszające wkład i poświęcenie sojuszników z państw sojuszniczych podczas operacji afgańskiej F15. Moryc apelował, by głowa państwa przekazała odesłany medal amerykańskiemu przywódcy jako przypomnienie o przelanej przez polskich żołnierzy krwi F15.

Reakcja Kancelarii Prezydenta RP na tę inicjatywę miała charakter formalno-proceduralny F16. Prezydenccy urzędnicy podjęli decyzję o odesłaniu medalu podpułkownikowi Morycowi F16. W oficjalnym wyjaśnieniu KPRP podkreśliła, że przekazana odznaka nie stanowi polskiego odznaczenia państwowego ani wyróżnienia nadawanego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, lecz odznaczenie międzynarodowe F16. W związku z tym urzędnicy wskazali, że właściwym organem do odbioru tego typu gestów protestacyjnych jest Biuro Sekretarza Generalnego Sojuszu Północnoatlantyckiego w Brukseli, a nie polska Kancelaria Prezydenta F16.

Skutki prawne zrzeczenia się orderów i kontekst historyczny

Kluczowym elementem stanowiska Kancelarii Prezydenta RP, powtarzanym w komunikatach dla wszystkich redakcji, jest precyzyjne rozróżnienie pomiędzy fizycznym gestem pozbycia się insygniów a stanem prawnym odznaczonego F17. Zgodnie z oficjalną interpretacją urzędników prezydenckich, jednostronna rezygnacja z posiadania odznaki orderu lub medalu oraz jej odesłanie do urzędu stanowi wyłącznie czynność faktyczną, która w polskim porządku prawnym nie wywołuje żadnych skutków prawnych F17. Oznacza to, że osoby, które zdecydowały się na odesłanie swoich wyróżnień, w świetle obowiązującego prawa oraz w państwowych rejestrach i księgach zasług nadal formalnie pozostają osobami odznaczonymi F17.

Polskie ustawodawstwo dotyczące orderów i odznaczeń przewiduje ściśle określoną procedurę pozbawienia nadanego wyróżnienia, która wymaga wydania formalnej decyzji przez prezydenta (często na wniosek odpowiednich kapituł lub w wyniku orzeczenia sądu powszechnego w sprawach o utratę praw publicznych) F17. Samowolne odesłanie metalowej odznaki czy legitymacji nie anuluje zatem aktu nadania orderu, a ma wymiar wyłącznie demonstracyjny i symboliczny F17.

Media komentujące ujawnione statystyki zauważają jednocześnie, że akty demonstracyjnego odsyłania orderów głowie państwa nie są zjawiskiem bezprecedensowym w najnowszej historii Polski F18. Jak przypomniał portal Wirtualna Polska, do podobnych gestów sprzeciwu dochodziło regularnie za kadencji każdego z prezydentów III RP F18. Zjawisko to nasilało się zazwyczaj w momentach ostrych polaryzacji światopoglądowych lub kontrowersyjnych decyzji kadrowych i odznaczeniowych F18. Pod względem skali rekordowa pod tym względem pozostaje prezydentura Bronisława Komorowskiego, kiedy to w trakcie pięcioletniej kadencji do Kancelarii Prezydenta odesłano łącznie 30 odznaczeń państwowych F18. Na tym tle 14 przypadków odnotowanych w pierwszym roku urzędowania Karola Nawrockiego pokazuje, że choć liczba ta jest zauważalna, stanowi ona kontynuację ugruntowanej w polskim życiu politycznym formy publicznego protestu obywatelskiego i dyplomatycznego F1F18.