Litewski Sejm poparł w pierwszym czytaniu zniesienie konstytucyjnego zakazu rozmieszczania broni masowego rażenia

Litewski parlament uczynił kluczowy krok w stronę gruntownej rewizji zasad obronności państwa. Sejm Republiki Litewskiej poparł 6 października 2026 roku w pierwszym czytaniu projekt nowelizacji ustawy zasadniczej, którego celem jest usunięcie z porządku prawnego zakazu stacjonowania na terytorium kraju broni masowego rażenia F1. Za przyjęciem proponowanych zmian opowiedziała się zdecydowana większość parlamentarzystów – 106 posłów głosowało za projektem, 18 wyraziło sprzeciw, a 6 wstrzymało się od głosu F2. Inicjatywa ta, będąca odpowiedzią na pogarszającą się sytuację bezpieczeństwa w regionie Morza Bałtyckiego, ma na celu usunięcie wieloletnich barier prawnych krępujących integrację kraju ze strukturami odstraszania Sojuszu Północnoatlantyckiego.

Procedura legislacyjna i zakres zmian w konstytucji

Projektowana zmiana prawna koncentruje się na całkowitym uchyleniu artykułu 137 konstytucji Republiki Litewskiej F3. W dotychczasowym brzmieniu przepis ten stanowi jednoznaczny zakaz rozmieszczania na litewskim terytorium jakiejkolwiek broni masowego rażenia – w tym głowic nuklearnych, chemicznych czy biologicznych – a także zabrania lokalizacji baz wojskowych należących do państw trzecich F3. W ocenie litewskich prawników i ustawodawców obecny stan prawny uniemożliwia nawet czasowe operowanie na terenie kraju sojuszniczych okrętów lub samolotów przenoszących ładunki jądrowe w ramach ćwiczeń bądź misji odstraszania F16.

Uchwalenie nowelizacji w pierwszym czytaniu nie oznacza jednak natychmiastowego wejścia przepisów w życie. Zgodnie ze ściśle określonymi litewskimi procedurami konstytucyjnymi, modyfikacja ustawy zasadniczej wymaga dwukrotnego poparcia przez parlament większością co najmniej dwóch trzecich głosów wszystkich deputowanych, co oznacza konieczność uzyskania minimum 94 głosów w 141-osobowym parlamencie F4. Ponadto pomiędzy pierwszym a drugim czytaniem musi upłynąć konstytucyjnie wymagana trzymiesięczna przerwa F4. Przewodniczący litewskiego Sejmu Juozas Olekas poinformował, że drugie, ostateczne głosowanie zaplanowano na 12 stycznia 2027 roku F5. Przedstawiciele władz podkreślają, że samo usunięcie zapisu konstytucyjnego ma charakter deregulacyjny i otwiera drogę prawną, nie stanowiąc jeszcze bezpośredniej decyzji o fizycznym rozmieszczeniu głowic bojowych na litewskiej ziemi.

Odpowiedź na agresję Rosji i integracja z planami NATO

Kluczowym motywem podjęcia prac nad zmianą konstytucji jest radykalna zmiana środowiska bezpieczeństwa w Europie Środkowo-Wschodniej. Litwa zajmuje newralgiczne położenie geopolityczne, granicząc bezpośrednio z rosyjską enklawą – Obwodem Królewieckim – oraz z Białorusią, która pozostaje ścisłym sojusznikiem militarnym Moskwy i gości na swoim terytorium rosyjskie instalacje wojskowe. Litewski minister obrony Robertas Kaunas oświadczył wprost, że krok parlamentu jest bezpośrednią reakcją na trwającą pełnoskalową rosyjską agresję przeciwko Ukrainie, dodając, że bez wywołanej przez Rosję wojny sprawa ta nie znalazłaby się w agendzie politycznej F7.

Politycy koalicji rządzącej i opozycji zwracają uwagę na konieczność zlikwidowania asymetrii prawnej, jaka dzieli Litwę od innych państw wschodniej flanki NATO. Przewodniczący Sejmu Juozas Olekas argumentował, że dotychczasowy zakaz blokował Litwie możliwość pełnoprawnego udziału w natowskich planach i manewrach odstraszania jądrowego, określając ten segment obronności mianem strategicznej „królowej odstraszania” F6. Zbieżne stanowisko przedstawiła liderka Ruchu Liberalnego Viktorija Čmilytė-Nielsen, która wskazała, że poprawka umożliwi litewskim siłom zbrojnym pełny udział w planowaniu operacyjnym Sojuszu. Z kolei przewodniczący sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych Remigijus Motuzas przypomniał, że państwa sąsiadujące z Litwą, w tym Polska, Łotwa i Estonia, nie posiadają w swoich porządkach prawnych tak sztywnych barier konstytucyjnych F14.

Działania Wilna wpisują się w szerszy trend widoczny wśród europejskich członków NATO. W marcu 2026 roku podobną inicjatywę ustawodawczą ogłosił rząd Finlandii, który przedstawił projekt zniesienia restrykcji prawnych dotyczących broni jądrowej, obowiązujących od lat 80. XX wieku F12. Jednocześnie w zachodnich stolicach, m.in. w Paryżu, toczą się debaty na temat zwiększenia roli europejskich zdolności odstraszania nuklearnego w strukturze bezpieczeństwa kontynentu.

Debata wokół baz wojskowych i obecności sojuszniczej

Uchylenie artykułu 137 litewskiej konstytucji ma także bezpośredni związek ze statusem obcej obecności wojskowej. Choć Litwa od lat gości na swoim terytorium wojska sojusznicze – w tym wielonarodową grupę batalionową NATO oraz stale rozlokowywaną niemiecką brygadę pancerną F13 – usunięcie zapisu o zakazie baz państw trzecich tworzy jednoznaczne fundamenty pod stałą obecność sojuszników spoza UE. Sprawa zyskała na aktualności w związku z deklaracjami płynącymi z Waszyngtonu.

Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump publicznie ogłosił, że jego administracja rozważy możliwość utworzenia stałej amerykańskiej bazy wojskowej na terytorium Litwy, chwaląc relacje łączące oba kraje F10. Na tę zapowiedź natychmiast zareagował premier Litwy Mindaugas Sinkevičius, deklarując, że Wilno jest gotowe wziąć na siebie koszty finansowe związane z budową i utrzymaniem stałej amerykańskiej infrastruktury bazowej F11.

W doniesieniach medialnych pojawiły się pewne różnice co do genezy amerykańskiego zaangażowania militarnego na Litwie. Część relacji prasowych wskazuje, że siły USA utrzymują rotacyjną obecność wojskową w tym kraju nieprzerwanie od 2014 roku, anonsując przybycie kolejnych dwóch batalionów pod koniec października 2026 roku. Inne serwisy kładą z kolei nacisk na obecność rotacyjnego batalionu pancernego US Army zapoczątkowaną w 2019 roku. Niezależnie od tych akcentów, litewskie elity dążą do przekształcenia rotacji w stałą obecność amerykańskich jednostek.

Reakcje Kremla i groźby odwetowe

Decyzje litewskich władz wywołały natychmiastową i ostrą reakcję ze strony Federacji Rosyjskiej. Rzecznik prasowy prezydenta Władimira Putina, Dmitrij Pieskow, określił zniesienie zakazu konstytucyjnego oraz dążenia do utworzenia stałych baz wojskowych mianem działań eskalacyjnych F8. Zdaniem Pieskowa przybliżanie infrastruktury militarnej Stanów Zjednoczonych do granic Rosji stanowi zagrożenie dla równowagi regionalnej i zmusi Moskwę do podjęcia niezbędnych kroków w celu zagwarantowania własnego bezpieczeństwa F8.

Stanowisko Kremla wpisuje się w serię wcześniejszych ostrzeżeń kierowanych pod adresem państw bałtyckich. Już we wrześniu 2026 roku Dmitrij Pieskow oświadczył, że w przypadku formalnego zezwolenia na stacjonowanie broni jądrowej sojuszników, Litwa stanie się bezpośrednim celem rosyjskich środków rażenia („znajdzie się na celowniku”) F9. W przestrzeni medialnej odnotowano także agresywne sygnały propagandowe; rosyjska państwowa agencja informacyjna RIA opublikowała materiał wprost grożący Litwie przeprowadzeniem „specjalnej operacji wojskowej”, choć artykuł ten został wkrótce potem wycofany z serwisu F15.

Rozbieżności w przekazie medialnym i perspektywy rozwoju sytuacji

Materiały prasowe relacjonujące decyzję litewskiego Sejmu charakteryzują się wysoką spójnością faktograficzną, wykazując jedynie drobne rozbieżności redakcyjne. Główna różnica dotyczy opisu historii obecności wojskowej USA – część mediów liczy obecność rotacyjną od 2014 roku (aneksja Krymu), podczas gdy inne skupiają się na rozlokowaniu amerykańskiego batalionu pancernego w 2019 roku. Drugą zauważalną kwestią jest zapis terminu ostatecznego głosowania: podczas gdy większość tytułów posłużyła się sformułowaniem „12 stycznia przyszłego roku”, część redakcji doprecyzowała datę bezpośrednio jako „12 stycznia 2027 r.”, co w pełni odpowiada kalendarzowi wyborczemu i legislacyjnemu.

Dalszy rozwój sytuacji na Litwie zależeć będzie od wyniku drugiego czytania zaplanowanego na styczeń 2027 roku. Jeżeli projekt uzyska wymaganą większość 94 deputowanych, Wilno definitywnie usunie konstytucyjne przeszkody dla natowskiego odstraszania nuklearnego i stałych baz sojuszniczych. Z punktu widzenia litewskich władz decyzja ta stanowi suwerenny akt wzmocnienia bezpieczeństwa narodowego w obliczu rosnącego zagrożenia ze wschodu, podczas gdy Moskwa traktuje ją jako pretekst do dalszej militaryzacji regionu i nasilenia retoryki konfrontacyjnej.