Zmarła Eva Marie Saint, laureatka Oscara i gwiazda filmu „Północ, północny zachód”

We wtorek w swoim domu w Los Angeles w wieku 102 lat zmarła amerykańska aktorka Eva Marie Saint, uznawana za jedną z ostatnich legend Złotej Ery Hollywood oraz najstarszą żyjącą laureatkę Oscara F1F3. Informację o jej odejściu przekazał oficjalny przedstawiciel rodziny Jeff Sanderson, wskazując, że zgon nastąpił z przyczyn naturalnych w otoczeniu najbliższych krewnych F1F2. Artystka, która w lipcu świętowała swoje 102. urodziny, zapisała się w historii kinematografii przede wszystkim wybitną, nagrodzoną Nagrodą Akademii rolą w dramacie „Na nabrzeżach” oraz ikoniczną kreacją u boku Cary’ego Granta w filmie „Północ, północny zachód” F1F4F10F13. Jej dorobek artystyczny zdominował kilka dekad powojennego kina, telewizji oraz radia, czyniąc z niej jedną z najbardziej wyrazistych i szanowanych postaci amerykańskiej kultury audiowizualnej F1F7.

Droga do aktorstwa: od kwakierskich korzeni do Actors Studio

Eva Marie Saint urodziła się 4 lipca 1924 roku w Newark w stanie New Jersey, dorastając w rodzinie o tradycjach kwakierskich F4. Młodość spędziła w miejscowościach Albany i Delmar w stanie Nowy Jork, a jej wczesne plany życiowe nie miały związku z branżą filmową F4F5. Podjęła studia na Bowling Green State University w Ohio z myślą o uzyskaniu uprawnień pedagogicznych i pracy w charakterze nauczycielki F5. Dopiero w trakcie nauki na uniwersytecie odkryła w sobie powołanie do sztuki scenicznej, co skłoniło ją do całkowitej zmiany życiowych planów i wyjazdu do Nowego Jorku F5.

W powojennym Nowym Jorku Saint podjęła intensywną naukę rzemiosła aktorskiego, kształcąc się najpierw w Herbert Berghof Studio, a następnie w prestiżowym Actors Studio – ośrodku stanowiącym kolebkę amerykańskiego aktorstwa metodycznego, współtworzonym m.in. przez reżysera Elię Kazana F6. Zanim jednak artystka otrzymała szansę zaprezentowania swoich umiejętności na wielkim ekranie, przez blisko dekadę ciężko pracowała na pozycję w świecie mediów F7. Pod koniec lat 40. regularnie występowała w słuchowiskach radiowych oraz brała udział w pionierskich telewizyjnych spektaklach transmitowanych na żywo F7. W 1947 roku zagrała w telewizyjnej adaptacji „Opowieści wigilijnej” Charlesa Dickensa u boku Johna Carradine'a oraz Davida Carradine'a F7. Jej determinacja w budowaniu pozycji zawodowej została odnotowana w 1949 roku przez magazyn „Life”, który w poświęconym jej artykule proroczo zapowiadał, że nazwisko Evy Marie Saint może pewnego dnia stać się powszechnie znane w amerykańskich domach F7. Przełom sceniczny nastąpił w 1953 roku, gdy aktorka zagrała w sztuce Hortona Foote'a „The Trip to Bountiful” – zarówno w jej adaptacji telewizyjnej, jak i w premierowej inscenizacji broadwayowskiej F8. Sukces tego spektaklu bezpośrednio otworzył jej drzwi do wielkiej kinematografii F8.

Triumfalny debiut na wielkim ekranie i oscarowa noc

Reżyser Elia Kazan, poszukując obsady do realizowanego dramatu społecznego „Na nabrzeżach” (On the Waterfront), zwrócił uwagę na sceniczną kreację Saint w sztuce Foote'a i zaprosił ją na przesłuchanie F8F9. Przesłuchanie polegało na trudnej scenie improwizowanej u boku Marlona Brando, będącego wówczas jedną z czołowych i najbardziej wymagających postaci techniki metodycznej F9. Kazan wybrał Saint spośród setek kandydatek, doceniając jej autentyczność F9. Reżyser podkreślał, że łączyła ona w sobie zdolność do oddania prostoty i wiary dobrze wychowanych dziewcząt z wewnętrznym temperamentem, który pozwalał jej bez trudu dotrzymać kroku słynącemu z improwizacji Brando F9.

W filmie z 1954 roku Saint wcieliła się w postać Edie Doyle – siostry zamordowanego robotnika nowojorskich doków, w której zakochuje się główny bohater, były bokser Terry Malloy, uwikłany w przestępcze machinacje skorumpowanego związku zawodowego F10. Film okazał się wielkim sukcesem artystycznym i komercyjnym, zdobywając łącznie osiem Nagród Akademii Filmowej, w tym za najlepszy film, reżyserię oraz główną rolę męską F11. Dla Evy Marie Saint debiutancki występ zakończył się zdobyciem Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej F10. Ceremonia wręczenia nagród przeszła do historii również ze względu na okoliczności osobiste: odbierając statuetkę, aktorka była w dziewiątym miesiącu ciąży F12. Żartując ze sceny, że z wrażenia może urodzić dziecko bezpośrednio podczas gali, wywołała powszechny entuzjazm widowni, a jej syn przyszedł na świat zaledwie dwa dni później F12. Po latach wspominała współpracę z Brando jako doświadczenie fascynujące, choć z początku onieśmielające, zaznaczając, że jego przenikliwy wzrok budził w niej poczucie bycia prześwietlaną na wylot.

Eve Kendall: ikona stylu i wyrafinowania u Alfreda Hitchcocka

Kolejnym kluczowym etapem w karierze Saint była współpraca z Alfredem Hitchcockiem F13. W 1959 roku reżyser obsadził ją w klasycznym thrillerze szpiegowskim „Północ, północny zachód” (North by Northwest) F13. Aktorka wykreowała postać tajemniczej agentki Eve Kendall, która w pociągu nawiązuje kontakt z nowojorskim specjalistą od reklamy Rogerem Thornhillem (granym przez Cary’ego Granta), omyłkowo uznanym za agenta wywiadu i ściganym za morderstwo F13.

Hitchcock uczynił z Saint wyrazistą „blondynkę Hitchcocka”, poddając jej ekranową postawę drobiazgowej reżyserii wizerunkowej F14. W przeciwieństwie do wcześniejszych ról skromnych bohaterek, reżyser polecił jej obniżyć tembr głosu, całkowicie zrezygnować z gestykulacji rękami oraz utrzymywać nieustanny kontakt wzrokowy z partnerem F14. Jej stylizacje, starannie dobrane w duchu ekskluzywnego domu towarowego Bergdorf Goodman, obejmowały dopracowane suknie, długie rękawiczki oraz perfekcyjne uczesanie, tworząc figurę zmysłowej damy F14. Współpraca z Carym Grantem okazała się wielkim sukcesem F13. Saint wspominała później z humorem, że jedną z najprzyjemniejszych części pracy były liczne duble scen pocałunków z gwiazdorem, podkreślając zarazem, że Grant aktywnie pomagał jej budować postać od zewnętrznych detali – strojów, biżuterii i dodatków.

Bogaty dorobek filmowy, telewizyjny i wybory życiowe

Po wielkich sukcesach lat 50. Eva Marie Saint ugruntowała swoją pozycję w amerykańskim kinie F15. Wystąpiła w dramacie społecznym Freda Zinnemanna „Kapelusz pełen deszczu” (A Hatful of Rain), poruszającym temat powojennego uzależnienia żołnierza od narkotyków, oraz w obrazie Edwarda Dmytryka „W poszukiwaniu deszczowego drzewa” (Raintree County) z Elizabeth Taylor i Montgomerym Cliftem F15. W kolejnych dekadach zagrała u boku Paula Newmana w monumentalnym dramacie Otto Premingera „Exodus”, a także w produkcjach „Rosjanie nadchodzą”, „Grand Prix”, komedii „That Certain Feeling” u boku Boba Hope’a oraz w dramacie „Brodziec” wraz z Elizabeth Taylor i Richardem Burtonem F15. Partnerowała najwybitniejszym aktorom epoki, wśród których znaleźli się m.in. Gregory Peck, Henry Fonda, Warren Beatty czy Burt Lancaster F15.

Pomimo pasma sukcesów artystka podjęła świadomą decyzję o odrzuceniu długoterminowego kontraktu na trzy filmy, który według jej agenta miał zagwarantować jej status hollywoodzkiej supergwiazdy F18. Saint przedłożyła spokój życia rodzinnego i wychowanie dzieci nad bezustanną obecność na planach filmowych F18. Gdy w latach 70. propozycji filmowych było mniej, powróciła do telewizji F16. Zdobyła łącznie pięć nominacji do nagród Emmy, m.in. za role w miniserialu „Jak zdobywano Dziki Zachód” oraz dramacie „Taxi!” F16. Statuetkę Emmy otrzymała w 1990 roku za rolę zamożnej wdowy w miniserialu „Ludzie tacy jak my” (People Like Us) F16. Współczesnym widzom przypomniała o sobie w 2006 roku rolą Marthy Kent, przybranej matki Clarka Kenta, w widowisku „Superman: Powrót” F17.

Rozbieżności w przekazach medialnych

Zestawienie doniesień prasowych po śmierci aktorki ujawnia drobne różnice faktograficzne F19. Przede wszystkim widoczny jest brak spójności w określaniu długości jej aktywności zawodowej: część zagranicznych relacji wspomina o „sześciu dekadach pracy na ekranie”, skupiając się ściśle na rolach kinowych, podczas gdy pozostałe źródła podają okres ponad siedmiu lub niemal ośmiu dekad, wliczając występy w radioodbiornikach i telewizji na żywo od lat 40. XX wieku F19.

Dodatkowo w relacji jednego z polskich dzienników film „Północ, północny zachód” Alfreda Hitchcocka został określony mianem „horroru”, podczas gdy pozostałe redakcje i standardowa klasyfikacja filmoznawcza jednoznacznie definiują ten obraz jako klasyczny thriller szpiegowski F20.

Odejście Evy Marie Saint zamyka istotny rozdział historii kinematografii. Choć źródła prasowe nie podały dotąd szczegółów dotyczących ceremonii pożegnalnej, publikowane wspomnienia rysują portret wybitnej profesjonalistki, która zdołała połączyć najwyższy kunszt z wielką klasą i konsekwentną wiernością własnym wartościom rodzinnym.