Ogólnokrajowe protesty uczniów szkół średnich we Francji przeciwko warunkom nauki i brakom kadrowym

We Francji od końca września 2026 roku trwają masowe protesty uczniów szkół średnich, którzy sprzeciwiają się narastającym problemom w publicznym systemie edukacji F1. Młodzież domaga się pilnych działań w sprawie chronicznego braku nauczycieli, przeładowanych planów zajęć oraz degradacji technicznej budynków szkolnych F1. W mediach społecznościowych publikowane są nagrania dokumentujące zagrzybione sufity, uszkodzone toalety, obecność gryzoni oraz brak odpowiedniej wentylacji w salach podczas letnich upałów sięgających 40 stopni Celsjusza F1. Sytuację komplikuje scentralizowany model zarządzania: o ile rząd w Paryżu odpowiada za programy nauczania i pensje pedagogów, o tyle utrzymanie oraz modernizacja gmachów liceów należą do kompetencji samorządów regionalnych, których możliwości inwestycyjne są ograniczone F12. Choć Francja przeznacza na oświatę 6,7% PKB, a projekt budżetu na 2027 rok przewiduje wzrost nakładów o 1,4% do kwoty 90,9 mld euro, krytycy wskazują na nieefektywną i nierównomierną dystrybucję funduszy F11.

Starcia z policją i reakcja ONZ

Demonstracjom i blokadom wejść do liceów towarzyszyły akty wandalizmu oraz starcia ze służbami porządkowymi, które użyły gazu łzawiącego, pałek i granatów ogłuszających F4. Działania te wywołały zarzuty o stosowanie nadmiernej siły, szczególnie po incydencie, w którym 15-letni uczestnik protestu stracił dłoń w wyniku eksplozji granatu hukowo-błyskowego F5. W reakcji na to zdarzenie władze zawiesiły stosowanie tego środka przymusu F5, a w policji wszczęto 18 wewnętrznych postępowań wyjaśniających w sprawach o przekroczenie uprawnień F6.

Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości od połowy września zatrzymano ponad 6800 osób, z czego 86% stanowiły osoby niepełnoletnie F2. Źródła rządowe oszacowały powstałe straty materialne na co najmniej 30 milionów euro F8. Przebieg protestów spotkał się z reakcją Biura Praw Człowieka ONZ, którego rzeczniczka Shabia Mantoo wyraziła głębokie zaniepokojenie aktami przemocy i zaapelowała o deeskalację napięć F7.

Reakcja władz i tło polityczne

W piątek 9 października z powodu trwających akcji protestacyjnych zamkniętych pozostawało 141 z 3700 liceów w całym kraju F3. W celu załagodzenia nastrojów minister edukacji Édouard Geffray ogłosił skierowanie około 3000 nauczycieli na zastępstwa do 114 najbardziej poszkodowanych placówek F9. Z kolei premier Sébastien Lecornu zapowiedział przedstawienie kompleksowego planu naprawczego do końca października F10.

Kryzys oświatowy stał się także ważnym tematem politycznym na kilka miesięcy przed zbliżającymi się wyborami prezydenckimi F1. Opozycja z lewicy i prawicy krytykuje rząd za nieudolność w zarządzaniu kryzysem, a organizacje uczniowskie zapowiadają kontynuację demonstracji do czasu wypracowania systemowych rozwiązań F1.