Wydawnictwo Literackie odmówiło przekazania Oldze Tokarczuk pytań z „Rzeczpospolitej”

Planowany przez dziennik „Rzeczpospolita” wywiad z laureatką literackiej Nagrody Nobla Olgą Tokarczuk nie doszedł do skutku. Jak poinformował autor wywiadu Adam Pantak, Wydawnictwo Literackie, będące oficjalnym wydawcą dzieł pisarki, odmówiło przekazania jej zestawu pytań z powodu uznania ich za zbyt konfrontacyjne F1. Publikacja rozmowy miała uświetnić zapowiadaną na 14 października premierę najnowszej książki noblistki F2, zatytułowanej „Świata jest za dużo” F3.

Tematyka pytań: stylistyka i sztuczna inteligencja

Sprawa niedoszłej rozmowy została opisana na łamach „Rzeczpospolitej”, a następnie zrelacjonowana przez portal „Do Rzeczy”. W materiałach tych ujawniono treść części pytań, które miały zostać uznane przez wydawcę za nieodpowiednie F5. Dotyczyły one przede wszystkim formy literackiej oraz warstwy stylistycznej nowego utworu F5. Dziennikarz dociekał m.in., czy kreowany w książce świat nie został nadmiernie nasycony metaforami oraz czy konstrukcja fabuły – oparta na splataniu losów bohaterów i specyficznym ujęciu natury po wojnie – nie cechuje się zbytnią baśniowością F5. W pytaniach znalazły się również odniesienia filozoficzne, w tym do heglowskiego pojęcia ducha dziejów oraz pytań o istnienie planu stawianych we wcześniejszym eseju pisarki „Lalka i perła” F5.

Drugim istotnym blokiem tematycznym, który miał wzbudzić sprzeciw wydawnictwa, była kwestia wykorzystywania nowoczesnych technologii w literaturze F4. Dziennikarz zamierzał poruszyć temat korzystania przez autorkę ze sztucznej inteligencji podczas procesu twórczego F4. W pytaniach padły kwestie dotyczące tego, jaka część nadchodzącej książki powstała przy udziale algorytmów, a także czy pisarka liczy się z weryfikacją jej twórczości przez czytelników za pomocą internetowych detektorów AI F4. W publikacji portalu „Do Rzeczy” wspomniano, że Tokarczuk miała wcześniej w jednym z wywiadów przyznać się do korzystania z AI, jednak w materiale nie podano żadnych szczegółów dotyczących czasu, miejsca czy dokładnego brzmienia tej wypowiedzi F6.

Zarzuty publicysty i brak głosu drugiej strony

Niedoszły wywiad stał się dla Adama Pantaka powodem do sformułowania krytycznych uwag pod adresem otoczenia noblistki F7. Publicysta postawił tezę, że wokół Olgi Tokarczuk – zwłaszcza po otrzymaniu przez nią Nagrody Nobla – powstał zamknięty krąg złożony z asystentów, pracowników fundacji oraz menedżerów wydawnictwa, selekcjonujący rozmówców i dopuszczający do niej jedynie życzliwe głosy F7. Dziennikarz zarzucił środowisku autorki unikanie intelektualnego sporu i zastępowanie go bezkrytycznym poklepywaniem się po plecach F7.

Należy podkreślić, że cała sprawa znana jest wyłącznie z relacji prawicowych tytułów prasowych, które przedstawiły sytuację z perspektywy odrzuconego dziennikarza F1. W dostarczonym materiale zabrakło szerszego komentarza ze strony Wydawnictwa Literackiego lub samej Olgi Tokarczuk, który pozwoliłby poznać ich dokładne motywacje lub odnieść się do zarzutów o unikanie merytorycznej dyskusji.