Spór o ujawnienie kodu źródłowego algorytmu oceny ryzyka recydywy PSORR

W polskim więziennictwie od ponad roku wdrażany jest Pogłębiony System Oceny Ryzyka Recydywy (PSORR), czyli zautomatyzowane narzędzie algorytmiczne wspomagające orzekanie w sprawach penitencjarnych F1. Zadaniem oprogramowania jest generowanie raportów mających na celu zobiektywizowanie oraz standaryzację prognozy kryminologiczno-społecznej, przygotowywanej dotychczas indywidualnie przez wychowawców więziennych F2. Od wyników generowanych przez system zależą kluczowe kwestie dotyczące osadzonych, w tym klasyfikacja skazanych, możliwość podjęcia pracy, uzyskanie przepustek, przerwa w wykonaniu kary oraz udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia F3.

Spór o jawność kodu źródłowego

Mimo znaczącego wpływu na sytuację skazanych zasady działania algorytmu oraz jego kod źródłowy nie zostały podane do wiadomości publicznej F4. Z tego powodu Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła się w grudniu 2025 roku z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka F5. Organizacja zażądała ujawnienia kodu źródłowego PSORR, pełnej listy badanych czynników i ich wag obliczeniowych, statystyk dotyczących rozpoznań fałszywie dodatnich i ujemnych oraz ekspertyz powstałych przy opracowywaniu narzędzia F6. Ministerstwo Sprawiedliwości odmówiło przekazania wnioskowanych danych, co poskutkowało zaskarżeniem decyzji przez fundację do sądu administracyjnego F7. Zdaniem przedstawicieli organizacji narzędzie oddziałujące na status prawny i wolność człowieka powinno opierać się na sprawdzalnych danych, przechodzić cykliczne testy i dawać możliwość weryfikacji rezultatów F8.

Zastrzeżenia sędziów i adwokatów

Przedstawiciele resortu sprawiedliwości bronią wdrożenia. Podczas konferencji w lutym 2025 roku wiceminister Maria Ejchart przekonywała, że wprowadzenie PSORR oznacza nadrabianie wieloletnich zaległości i dołączenie do nielicznego grona państw dysponujących taką technologią, określając program jako skok w przyszłość F9. Narzędzie, przy którego opracowaniu brała udział Akademia Wymiaru Sprawiedliwości F10, budzi jednak sceptycyzm wśród praktyków. Sędzia Tomasz Huminiak, przewodniczący IV Wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Opolu, wskazuje, że raport algorytmu nie jest wiążący dla sądu i wymaga krytycznej analizy, zwracając uwagę na przypadki, gdy negatywnemu wynikowi systemu towarzyszy pozytywna opinia dyrektora jednostki F11. Zastrzeżenia budzi także metodologia szacowania zagrożenia – adwokatka Monika Gorząch podważa skalę oceny ryzyka recydywy ustaloną w przedziale od 20 do 100 procent, co uniemożliwia ocenę ryzyka jako zerowego F12.